System EES (Entry/Exit System) to elektroniczny system Unii Europejskiej, który od 12 października 2025 r. rejestruje wjazdy i wyjazdy obywateli państw trzecich przekraczających granice zewnętrzne strefy Schengen i zastępuje stemplowanie paszportów danymi biometrycznymi. System EES automatycznie liczy dozwolony pobyt krótkoterminowy w limicie 90/180 dni i sam wykrywa jego przekroczenie. Dla pracodawcy zatrudniającego cudzoziemców oznacza to, […]
System EES (Entry/Exit System) to elektroniczny system Unii Europejskiej, który od 12 października 2025 r. rejestruje wjazdy i wyjazdy obywateli państw trzecich przekraczających granice zewnętrzne strefy Schengen i zastępuje stemplowanie paszportów danymi biometrycznymi. System EES automatycznie liczy dozwolony pobyt krótkoterminowy w limicie 90/180 dni i sam wykrywa jego przekroczenie. Dla pracodawcy zatrudniającego cudzoziemców oznacza to, że Straż Graniczna widzi overstay pracownika automatycznie, a weryfikacja pobytu po pieczątce w paszporcie przestaje działać.
Czym jest system EES i po co powstał?
System EES (Entry/Exit System) to zautomatyzowany system informatyczny Unii Europejskiej, który rejestruje każde przekroczenie granicy zewnętrznej strefy Schengen przez obywatela państwa trzeciego w celu uszczelnienia kontroli granic i zwalczania przekroczeń dozwolonego pobytu. Operatorem systemu jest eu-LISA, unijna agencja zarządzająca wielkoskalowymi systemami informatycznymi. System wjazdu/wyjazdu stanowi element pakietu inteligentnych granic, obok planowanego systemu ETIAS, i współpracuje z systemami VIS (wizowym) oraz SIS (informacyjnym Schengen).
Cel jest prosty: organy graniczne mają wiedzieć, kto i kiedy wjechał, kto wyjechał oraz kto został dłużej, niż pozwala prawo. Dotychczas dane o przekroczeniach granicy znajdowały się głównie w paszporcie, w postaci pieczątek, które bywały nieczytelne albo pomijane. Europejski system wjazdu/wyjazdu zastępuje je rejestrem cyfrowym, który obejmuje 29 krajów europejskich.
Dział HR powinien interesować się EES z jednego powodu: pracodawca odpowiada za powierzenie pracy osobie, która przebywa w Polsce legalnie, a EES zmienia sposób, w jaki legalność krótkiego pobytu jest sprawdzana. Organy kontrolne dysponują pełną historią przekroczeń granicy, natomiast pracodawca nie ma do niej dostępu. Dane gromadzone w systemie obejmują dane z dokumentu podróży (imię i nazwisko, data urodzenia, obywatelstwo), datę i miejsce każdego wjazdu i wyjazdu, dane biometryczne oraz informację o odmowie wjazdu.
Dla firmy oznacza to nowy układ sił. Cudzoziemiec, który przekroczy limit 90 dni w okresie 180 dni, zostaje wychwycony przez system bez udziału człowieka. Pracodawca, który zatrudnia taką osobę, ponosi ryzyko niezależnie od tego, czy wiedział o przekroczeniu. Pozostałe części artykułu pokazują, których pracowników system obejmuje, których pomija i jak dostosować procedury kadrowe.
Kiedy wchodzi system EES?
System EES ruszył 12 października 2025 r. w modelu etapowym i osiągnął pełne działanie we wszystkich 29 krajach od 10 kwietnia 2026 r., co oznacza, że w okresie przejściowym nie wszystkie przejścia graniczne stosowały go od pierwszego dnia. Wdrożenie etapowe polegało na stopniowym uruchamianiu rejestracji na kolejnych przejściach granicznych zewnętrznych Schengen, aż do objęcia nią wszystkich.
W praktyce kadrowej okres przejściowy trwał od 12.10.2025 do 10.04.2026. Pracownik wjeżdżający w tym czasie mógł dostać pieczątkę na jednym przejściu, a wpis cyfrowy na drugim. Dla pracodawcy oznacza to, że w dokumentach cudzoziemców, którzy wjechali przed 10.04.2026, mogą występować oba rodzaje śladów: pieczątki i wpisy w systemie, do którego pracodawca nie ma wglądu.
System stosują Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Islandia, Liechtenstein, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwajcaria, Szwecja, Węgry i Włochy. Na Cyprze i w Irlandii paszporty nadal są stemplowane ręcznie, bo kraje te nie biorą udziału w EES.
Jedna data wymaga szczególnej uwagi. Oficjalny kalkulator pobytu nie uwzględnia czasu spędzonego w strefie Schengen przed 10 kwietnia 2026 r., nawet jeśli pobyt zakończył się przed tym dniem. Dla pracowników, którzy przebywali w Europie wcześniej, historię pobytu trzeba więc odtworzyć z dokumentów, pieczątek i oświadczeń. Harmonogram wdrożenia EES był kilkakrotnie przesuwany, dlatego aktualne daty warto sprawdzać w komunikatach Straży Granicznej i eu-LISA.
Kogo dotyczy system EES?
System EES obejmuje obywateli państw trzecich, którzy przekraczają granicę zewnętrzną Schengen na pobyt krótkoterminowy do 90 dni w okresie 180 dni, zarówno podróżujących na wizie krótkoterminowej (typ C), jak i w ruchu bezwizowym. Obywatelem państwa trzeciego jest każdy, kto nie posiada obywatelstwa państwa UE. Po brexicie dotyczy to także obywateli Wielkiej Brytanii.
Ruch bezwizowy ma w praktyce kadrowej duże znaczenie. Obywatele Ukrainy czy Gruzji z paszportem biometrycznym mogą wjechać do strefy Schengen bez wizy, a w EES są rejestrowani tak samo jak posiadacze wiz typu C. Brak wizy nie oznacza więc braku rejestracji. Każdy wjazd i każdy wyjazd takiej osoby trafia do systemu.
Dla HR przekłada się to na konkretne grupy. Pod EES podlegają pracownicy, przebywający na ruchu bezwizowym, osoby na wizie Schengen oraz cudzoziemcy wysyłani w delegacje do innych krajów Europy. Wszystkich łączy jedno: ich pobyt jest krótkoterminowy, a podstawą legalności jest limit 90/180 dni.
Pracodawca powinien więc odpowiedzieć sobie na pytanie, ilu cudzoziemców w firmie funkcjonuje w tym reżimie. Jeśli pracownik wjeżdża na podstawie ruchu bezwizowego, system EES liczy jego dni automatycznie, a zespół kadrowy powinien robić to samo równolegle.
Kto jest wyłączony z systemu EES?
System EES nie obejmuje obywateli państw trzecich posiadających kartę pobytu lub wizę długoterminową (typ D), a także pracowników objętych przeniesieniem wewnątrz przedsiębiorstwa (ICT), co dla pracodawcy oznacza, że tych pracowników nie dotyczy automatyczne liczenie limitu 90/180 dni. Wyłączenie wynika z faktu, że EES służy kontroli pobytów krótkoterminowych.
Dla działu HR najważniejsza jest lista pracowników poza EES:
- pracownik z kartą pobytu (zezwoleniem na pobyt czasowy lub stały): poza EES, a granicę przekracza na podstawie dokumentu pobytowego,
- pracownik z wizą długoterminową typ D (wizą krajową): poza EES na czas ważności wizy,
- pracownik delegowany w ramach ICT (przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa), także wraz z rodziną: poza EES,
- studenci, naukowcy, stażyści i wolontariusze podróżujący w tych celach: poza EES,
- członkowie rodzin obywateli UE posiadający kartę pobytu: poza EES,
- osoby z zezwoleniem na mały ruch graniczny oraz obywatele Andory, Monako i San Marino: poza EES.
Lista wyłączeń nie jest wyczerpująca, a pełen wykaz publikuje Unia Europejska na oficjalnej stronie travel-europe.europa.eu.
Praktyczny wniosek jest taki, że nowy reżim dotyczy głównie pracowników krótkoterminowych i bezwizowych, a nie stałej kadry z kartami pobytu. Cudzoziemcy, legalnie zatrudnieni w Polsce na podstawie karty pobytu lub polskiej wizy krajowej nie są rejestrowani w EES przy przekraczaniu granicy na podstawie tych dokumentów. Wyłączenie z EES nie oznacza jednak wyłączenia z kontroli legalności. Pracodawca nadal sprawdza ważność karty pobytu, zakres zezwolenia i terminy jego wygaśnięcia.
Jak działa rejestracja w systemie EES?
System EES rejestruje przy przekroczeniu granicy dane z dokumentu podróży, daty i miejsce wjazdu oraz dane biometryczne w postaci 4 odcisków palców i wizerunku twarzy, zastępując ręczne stemplowanie paszportu cyfrowym wpisem. Rejestracja odbywa się na granicy zewnętrznej Schengen, w części przejść w terminalach samoobsługowych, a w części u funkcjonariusza, i obejmuje także informację o ewentualnej odmowie wjazdu.
Wgląd w dane EES ma Straż Graniczna i odpowiedniki tej służby w pozostałych krajach systemu, urzędy wizowe i imigracyjne, a także policja i Europol. Przewoźnicy korzystają z systemu wyłącznie po to, aby sprawdzić, czy posiadacz wizy krótkoterminowej wykorzystał już liczbę wjazdów wpisaną w wizie. Pracodawca na tej liście nie figuruje.
Pierwsze przekroczenie granicy a kolejne wjazdy
Pełna rejestracja biometryczna następuje przy pierwszym wjeździe cudzoziemca po uruchomieniu systemu. Wtedy powstaje profil podróżnego, który jest ważny 3 lata i 1 dzień od ostatniego wyjazdu. Przy kolejnych wjazdach w tym okresie pracownik nie przechodzi pełnej rejestracji od początku: system weryfikuje tożsamość na podstawie zapisanych danych biometrycznych i dopisuje nowe daty przekroczenia granicy. Jeśli cudzoziemiec nie wjedzie do Europy przez 3 lata po ostatnim wyjeździe, profil wygasa, a przy następnym wjeździe rejestracja zaczyna się od zera.
Dla HR wynika z tego jedna zasada praktyczna: pracownika bezwizowego nie trzeba przygotowywać na odciski palców przy każdym wyjeździe służbowym, ale trzeba go uprzedzić, że pierwszy przejazd przez granicę po wdrożeniu EES potrwa dłużej.
Koniec stemplowania paszportu
Pieczątka w paszporcie przestała być dowodem daty wjazdu. Dotychczas pracodawca mógł, przynajmniej w podstawowym zakresie, sprawdzić datę przekroczenia granicy przez cudzoziemca, patrząc na stronę z pieczątką. Po wdrożeniu EES informacje te znajdują się wyłącznie w systemie elektronicznym, do którego pracodawcy nie mają dostępu. Pracodawca odpowiada za legalność pracy cudzoziemca, ale nie ma samodzielnej możliwości sprawdzenia, czy pracownik nie przekroczył limitu pobytu.
W praktyce zostają trzy narzędzia. Pierwszym jest dokument potwierdzający datę wjazdu, na przykład bilet lotniczy lub inny dokument przewozu. Drugim jest oświadczenie pracownika o dacie wjazdu do strefy Schengen. Trzecim jest oficjalny kalkulator pobytu UE, opisany w kolejnym rozdziale.
Jak system EES automatycznie liczy pobyt?
System EES automatycznie oblicza wykorzystanie limitu 90 dni pobytu w każdym ruchomym okresie 180 dni, sumując pobyty we wszystkich krajach EES, i sam sygnalizuje Straży Granicznej przekroczenie dozwolonego pobytu. Zasada 90/180 dni dotyczy pobytu krótkoterminowego i polega na tym, że w każdym momencie system sprawdza ostatnie 180 dni wstecz i liczy, ile dni cudzoziemiec spędził w strefie Schengen.
Okno 180 dni jest ruchome, a nie kalendarzowe. Nie rozpoczyna się 1 stycznia ani 1 lipca, lecz przesuwa się razem z każdym dniem. Pobyt w Polsce, w Niemczech i we Włoszech sumuje się do jednego limitu, bo EES liczy dni we wszystkich krajach, które go stosują. Pracownik, który spędził 60 dni w Polsce i 30 dni w Czechach w ciągu ostatnich 180 dni, wykorzystał cały limit 90 dni, mimo że w żadnym z tych krajów nie przekroczył go osobno.
Dla HR największą zmianą jest koniec ręcznego liczenia dni z pieczątek. System robi to sam, a wynik widzi Straż Graniczna. Przekroczenie limitu, czyli overstay, jest rejestrowane bez udziału funkcjonariusza i bez konieczności analizowania paszportu.
Pracodawca może sprawdzić pozostały pobyt za pomocą oficjalnego kalkulatora UE: travel-europe.europa.eu/pl/ees/check-how-long-you-can-stay. Narzędzie wymaga podania kraju pobytu, rodzaju i numeru dokumentu podróży, a także daty przyjazdu lub wyjazdu, w zależności od sytuacji. Kalkulator zwraca odpowiedź „OK” albo „not OK” oraz liczbę dni pozostałych do wykorzystania. Narzędzie dotyczy wyłącznie obywateli państw trzecich na pobycie krótkoterminowym i nie uwzględnia pobytów sprzed 10 kwietnia 2026 r.
System EES a ETIAS: czym różnią się oba systemy
System EES rejestruje wjazdy i wyjazdy na granicy, natomiast ETIAS to oddzielny system elektronicznego zezwolenia na podróż, o które obywatel państwa bezwizowego wnioskuje przed wyjazdem, dlatego pracodawca nie powinien mylić obu obowiązków. Entry/Exit System działa automatycznie i nie wymaga żadnej czynności od pracownika przed podróżą, a ETIAS będzie wymagał złożenia wniosku online.
| Cecha | System EES (Entry/Exit System) | ETIAS |
|---|---|---|
| Czym jest | Rejestr wjazdów, wyjazdów i danych biometrycznych na granicy | Elektroniczne zezwolenie na podróż, wydawane przed wyjazdem |
| Od kiedy | Od 12.10.2025 (pełne wdrożenie od 10.04.2026) | Planowany na IV kwartał 2026 (data do potwierdzenia przez UE) |
| Kogo dotyczy | Obywateli państw trzecich na pobyt krótkoterminowy (wiza C i ruch bezwizowy) | Obywateli państw trzecich w ruchu bezwizowym |
| Gdzie działa | Na granicy zewnętrznej Schengen | Online, przed podróżą |
| Co musi zrobić pracownik | Przejść rejestrację biometryczną przy pierwszym wjeździe | Złożyć wniosek i uzyskać zgodę przed wyjazdem |
Pracodawca powinien pamiętać, że oba systemy są częścią pakietu inteligentnych granic, ale pełnią różne funkcje. System EES liczy dni pobytu i wykrywa overstay. ETIAS będzie filtrem przed podróżą: pracownik bezwizowy bez zezwolenia nie zostanie wpuszczony do strefy Schengen. Unia Europejska ma poinformować o dokładnej dacie startu ETIAS z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, a do tego czasu termin pozostaje planowany. Żaden z tych systemów nie zastępuje zezwolenia na pracę, które jest odrębnym, krajowym wymogiem.
Co system EES oznacza dla pracodawcy zatrudniającego cudzoziemców?
System EES zmienia sytuację pracodawcy zatrudniającego cudzoziemców, ponieważ Straż Graniczna automatycznie wykrywa przekroczenie dozwolonego pobytu pracownika, a dotychczasowa weryfikacja legalności pobytu po pieczątce w paszporcie przestaje być możliwa. Urzędy wojewódzkie i Straż Graniczna mają wgląd w cyfrową historię przekroczeń granicy, więc nieścisłości w datach pobytu zadeklarowanych w dokumentach zostaną szybko zauważone.
Automatyczne wykrywanie overstay pracownika
Gdy pracownik przekroczy limit 90/180 dni, system EES zaznacza overstay bez udziału funkcjonariusza. Dla pracownika skutkiem może być odmowa wjazdu przy kolejnej próbie przekroczenia granicy. Dla pracodawcy ryzyko jest większe: w razie kontroli w firmie zatrudnia on osobę, która nie ma legalnego pobytu, a to grozi grzywną. Pracodawca nie ma dostępu do systemu, więc o przekroczeniu może dowiedzieć się dopiero od organu kontrolnego.
Delegacje zagraniczne cudzoziemców
Delegacja pracownika bezwizowego do innego kraju Schengen zużywa dni z jego limitu 90/180 dni, ponieważ EES sumuje pobyty we wszystkich krajach, które go stosują. Tydzień w Niemczech to 7 dni mniej na pobyt w Polsce. Dział HR powinien planować delegacje z uwzględnieniem licznika dni, najlepiej z użyciem kalkulatora UE przed wystawieniem polecenia wyjazdu. Pracownicy z kartą pobytu i delegowani w ramach ICT są poza EES, więc zasady liczenia dla nich wyglądają inaczej.
System EES a obowiązek weryfikacji legalności pobytu
System EES nie zwalnia pracodawcy z obowiązku weryfikacji legalności pobytu cudzoziemca, ponieważ system nie zmienia przepisów o powierzaniu pracy: nadal potrzebna jest podstawa legalnego pobytu oraz, jeśli wymaga tego prawo, zezwolenie na pracę. Pracownicy z kartą pobytu są poza EES, więc ich weryfikacja przebiega po staremu. Dla pracowników krótkoterminowych podstawą staje się kalkulator i dokumenty, a nie pieczątka.
Brak dostępu do EES nie zwalnia z należytej staranności. Pracodawca, który chce wykazać ją w razie kontroli, powinien:
- weryfikować dokument pobytowy przed rozpoczęciem zatrudnienia,
- zachowywać kopie okazanych dokumentów,
- uzyskiwać oświadczenia o dacie przekroczenia granicy,
- pilnować terminów ważności kart pobytu i zezwoleń na pracę,
- wcześnie rozpoczynać procedury przedłużenia pobytu i zatrudnienia.
Szczegółowy zakres odpowiedzialności opisujemy w artykule [Obowiązki pracodawcy zatrudniającego cudzoziemców](URL DO UZUPEŁNIENIA), a skutki błędów w artykule [Konsekwencje za nielegalne zatrudnienie cudzoziemca](URL DO UZUPEŁNIENIA).
Jeśli w Twojej firmie pracują osoby w ruchu bezwizowym, na wizach Schengen lub w delegacjach, warto sprawdzić, czy procedury kadrowe nadążają za EES. Zespół Legal HR przeprowadza audyt legalności zatrudnienia cudzoziemców, który obejmuje dokumenty pobytowe, podstawy pracy i planowanie delegacji.
FAQ: najczęstsze pytania o system EES
Pracodawcy i pracownicy spoza UE najczęściej pytają, kogo system EES dotyczy, jak liczyć dni pobytu i czym różni się od ETIAS. Odpowiedzi dotyczą praktycznych sytuacji zatrudnienia cudzoziemców.
Czy pracownik z kartą pobytu podlega systemowi EES?
Nie, pracownik z kartą pobytu nie podlega systemowi EES, ponieważ karta pobytu wyłącza go z rejestracji na granicy. Wyłączenie obejmuje także posiadaczy wiz długoterminowych typ D. Pracodawca nadal weryfikuje ważność karty i zakres zezwolenia.
Jak system EES liczy 90 dni pobytu?
System EES liczy 90 dni pobytu w ruchomym oknie 180 dni wstecz od każdej daty, sumując dni spędzone we wszystkich krajach EES. Okno nie jest kalendarzowe, a przekroczenie limitu rejestruje się automatycznie.
Czym różni się EES od ETIAS?
EES rejestruje wjazdy i wyjazdy na granicy, a ETIAS to zezwolenie na podróż uzyskiwane przed wyjazdem. EES działa od 12.10.2025, a ETIAS jest planowany na IV kwartał 2026.
Co grozi pracodawcy, gdy pracownik przekroczy dozwolony pobyt?
Pracodawcy grozi odpowiedzialność za zatrudnianie osoby bez legalnego pobytu, w tym ryzyko grzywny. Skutki opisujemy w artykule [Konsekwencje za nielegalne zatrudnienie cudzoziemca](URL DO UZUPEŁNIENIA).
Czy delegacja cudzoziemca do innego kraju Schengen zużywa limit 90/180?
Tak, delegacja cudzoziemca do innego kraju Schengen zużywa limit 90/180 dni, bo dni pobytu sumują się we wszystkich krajach EES. Wyjątek stanowią pracownicy poza EES, na przykład z kartą pobytu.
Jak sprawdzić, ile dni pobytu pozostało pracownikowi?
Pozostałe dni pobytu sprawdza się w oficjalnym kalkulatorze UE na stronie travel-europe.europa.eu/pl/ees/check-how-long-you-can-stay. Narzędzie wymaga danych dokumentu podróży i daty przyjazdu lub wyjazdu, ale nie uwzględnia pobytów sprzed 10.04.2026.
Czy obywatele Wielkiej Brytanii podlegają EES?
Tak, obywatele Wielkiej Brytanii podlegają EES, bo po brexicie są obywatelami państwa trzeciego. Obowiązuje ich limit 90/180 dni na pobyt krótkoterminowy.
Czy EES zastępuje obowiązek posiadania zezwolenia na pracę?
Nie, EES nie zastępuje zezwolenia na pracę, ponieważ dotyczy wyłącznie pobytu krótkoterminowego i przekraczania granicy. Zezwolenie na pracę to osobny, krajowy wymóg.



