Z dniem 10 kwietnia 2026 r., po stopniowym wdrażaniu od 12 października 2025 r., w pełni operacyjny stał się nowoczesny System Wjazdu/Wyjazdu, znany jako EES (Entry/Exit System). Jest to całkowicie zautomatyzowany i cyfrowy system zarządzania granicami, który radykalnie zmienia sposób przekraczania zewnętrznych granic 29 krajów europejskich (państw strefy Schengen). Z punktu widzenia prawa migracyjnego i zatrudniania cudzoziemców, EES zastępuje tradycyjne, ręczne wbijanie pieczątek do paszportów na rzecz precyzyjnej ewidencji cyfrowej. Poniżej przygotowaliśmy kompendium wiedzy o nowym systemie, niezbędne dla każdego podróżnego oraz pracodawcy delegującego pracowników.
Kogo dotyczy nowy system EES?
System EES obejmuje obywateli państw spoza Unii Europejskiej (państw trzecich), którzy przyjeżdżają na terytorium państw europejskich na krótki pobyt, czyli wizytę nieprzekraczająca 90 dni w każdym okresie 180-dniowym. Zasady te mają zastosowanie bez względu na to, czy podróżny wjeżdża na podstawie wizy krótkoterminowej, czy też korzysta z ruchu bezwizowego.
Warto zaznaczyć, że EES nie ma zastosowania do wielu kategorii podróżnych, w tym m.in. do obywateli UE, posiadaczy długoterminowych wiz i zezwoleń na pobyt, obywateli państw trzecich będących członkami rodziny obywatela UE z kartą pobytu, a także osób odbywających transfery wewnątrz korporacji, studentów czy naukowców. Systemu nie stosuje się również na Cyprze i w Irlandii, gdzie paszporty wciąż są stemplowane ręcznie.
UWAGA!
Każda zmiana warunków pracy i płacy co do zasady oznacza dla pracodawcy obowiązek uzyskania dla cudzoziemca nowego zezwolenia albo oświadczenia. Od tej reguły istnieją jednak biznesowe wyjątki, które nie wymagają aktualizacji dokumentów legalizacyjnych.
Wymagane dokumenty i proces weryfikacji na granicy
Z perspektywy podróżnego odprawa graniczna uległa daleko idącej cyfryzacji. Aby przekroczyć granicę, konieczne jest posiadanie odpowiedniego dokumentu podróży, najczęściej paszportu biometrycznego.
Proces weryfikacji na granicy wygląda następująco – krok po kroku:
- Okazanie dokumentu
Podróżny przedstawia dokument podróży funkcjonariuszowi straży granicznej. - Rejestracja danych biometrycznych
Na granicy pobierany jest wizerunek twarzy (wykonywane jest zdjęcie) oraz skanowane są odciski palców. Co niezwykle istotne, odmowa podania tych danych biometrycznych skutkuje natychmiastową odmową wjazdu na terytorium krajów europejskich korzystających z systemu EES. - Kontrola i cyfrowa rejestracja
Straż graniczna weryfikuje tożsamość, zadaje standardowe pytania i cyfrowo rejestruje wjazd w systemie. - Automatyczne bramki
Posiadacze paszportów biometrycznych mogą w wielu przypadkach korzystać z automatycznych bramek kontroli granicznej (tzw. e-gates), co upraszcza procedury i ma docelowo skrócić czas oczekiwania w kolejkach.
Jakie dane gromadzi system EES?
System EES jest rozwiązaniem kompleksowym. W cyfrowych aktach podróżnego zapisywane są:
- Dane osobowe z dokumentu podróży (imię, nazwisko, data urodzenia, obywatelstwo).
- Dokładna data, godzina i miejsce każdego wjazdu oraz wyjazdu.
- Dane biometryczne (odciski palców i wizerunek twarzy).
- Informacje o każdej ewentualnej odmowie wjazdu wraz z podaniem jej przyczyny.
Standardowy czas przechowywania tych danych to 3 lata (oraz 3 lata i jeden dzień dla akt osobowych od momentu ostatniego wyjazdu).
Kontrola legalności pobytu i konsekwencje „overstayingu”
Dzięki EES zarówno sami cudzoziemcy, jak i odpowiednie organy mają pełną kontrolę nad legalnością przebywania w strefie Schengen. System posiada zautomatyzowany kalkulator, który zlicza dni pobytu. Podróżni mogą łatwo sprawdzić pozostałą do wykorzystania liczbę dni za pośrednictwem dedykowanego narzędzia internetowego (serwisu www) lub za pomocą urządzeń zainstalowanych na niektórych przejściach granicznych. Przewoźnicy również zyskali dostęp do systemu, jednak tylko w celu weryfikacji, czy podróżny nie wyczerpał już limitu wjazdów ze swojej wizy (bez dostępu do innych danych osobowych).
System automatycznie wychwytuje tzw. overstayerów, czyli osoby, które nie wyjechały po upływie dozwolonego czasu. Dane takiej osoby trafiają na specjalną listę, a okres ich przechowywania w systemie wydłuża się do 5 lat.
Konsekwencje prawne przedłużenia pobytu zależą od przepisów krajowych i mogą obejmować wydalenie z kraju, dotkliwe kary finansowe, zatrzymanie, a nawet zakaz ponownego wjazdu do Unii Europejskiej w przyszłości. Jeżeli jednak przekroczenie czasu wynikało z nagłych, nieprzewidzianych okoliczności (np. hospitalizacji), dane te mogą zostać sprostowane na podstawie przedstawionych wiarygodnych dowodów.a masz jednak obowiązek poinformować wojewodę o zmianach w terminie 15 dni. Ten sam termin obowiązuje w przypadku utraty pracy przez cudzoziemca.
Bezpieczeństwo i ochrona danych systemu EES
Wszystkie dane osobowe przetwarzane są z najwyższą dbałością o standardy europejskie. EES został zaprojektowany zgodnie z zasadą „privacy by design”. Dostęp do informacji mają wyłącznie odpowiednio upoważnione organy graniczne, wizowe, imigracyjne oraz organy ścigania (w tym Europol), co ma na celu zapobieganie przestępczości i terroryzmowi. Podróżnym przysługuje pełne prawo do wglądu w swoje dane, jak również ich sprostowania, uzupełnienia czy usunięcia, jeśli byłyby przetwarzane niezgodnie z prawem.
Jak system EES wpływa na procesy legalizacji pobytu i pracy cudzoziemców?
Z punktu widzenia pracodawców oraz specjalistów HR, wdrożenie systemu EES wprowadza istotne zmiany w sposobie monitorowania legalności pobytu pracowników z państw trzecich. Choć system skupia się na pobytach krótkoterminowych, jego funkcjonowanie ma bezpośrednie przełożenie na procedury zatrudniania i legalizacji.
Przede wszystkim należy podkreślić, że system EES nie ma zastosowania do cudzoziemców posiadających wizy długoterminowe (krajowe) oraz zezwolenia na pobyt (karty pobytu). Z rejestracji w systemie wyłączeni są również cudzoziemcy korzystający z prawa do mobilności w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa (transfery wewnątrzkorporacyjne – ICT), a także osoby przyjeżdżające w celu prowadzenia badań naukowych, odbycia studiów, szkoleń czy wolontariatu. Dla pracodawców oznacza to, że standardowe ścieżki relokacji oparte na długoterminowych dokumentach pobytowych nie będą obciążone wymogiem biometrycznej rejestracji w EES przy każdym przekroczeniu granicy.
Przy zatrudnieniu w ramach pobytu krótkoterminowego (np. ruch bezwizowy) sytuacja wygląda inaczej. W przypadku pracowników przyjeżdżających do pracy na krótki czas – na przykład na podstawie oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy w ramach ruchu bezwizowego lub wizy Schengen (do 90 dni w okresie 180-dniowym) każdy wjazd i wyjazd pracownika będzie ściśle i cyfrowo rejestrowany w EES. Zastąpi to konieczność ręcznego weryfikowania pieczątek w paszporcie, co do tej pory bywało dla pracodawców kłopotliwe ze względu na ich nieczytelność.
System EES dla pracodawców oznacza to, że urzędy wojewódzkie (rozpatrujące m.in. wnioski o zezwolenia na pobyt czasowy i pracę) oraz Straż Graniczna będą miały natychmiastowy, cyfrowy wgląd w pełną historię podróży cudzoziemca. Wszelkie nieścisłości w deklarowanych datach pobytu w dokumentach aplikacyjnych zostaną natychmiast wychwycone.
FAQ
Wprowadzenie systemu EES ma docelowo stopniowo skrócić czas oczekiwania w kolejkach do kontroli paszportowej i sprawić, że przekraczanie granic zewnętrznych będzie szybsze i wygodniejsze. Wpływ nowego systemu na przyspieszenie odprawy granicznej wynika z kilku kluczowych innowacji:
- długoterminowe przechowywanie danych (3 lata),
- zastąpienie pieczątek ewidencją cyfrową,
- automatyczne bramki (e-gates) jako system kontroli granicznej i kioski samoobsługowe do wstępnego wprowadzania danych.
Tak. System obejmuje obywateli państw spoza UE przyjeżdżających do Europy na pobyt krótkoterminowy (do 90 dni w okresie 180-dniowym), bez względu na to, czy na wjazd potrzebują wizy krótkoterminowej, czy też korzystają z ruchu bezwizowego.
Nie. System EES nie ma zastosowania do posiadaczy wiz długoterminowych oraz zezwoleń na pobyt (kart pobytu). Ponadto z rejestracji wyłączeni są również m.in. obywatele państw trzecich, którzy posiadają kartę pobytu i są członkami rodziny obywatela UE, a także osoby odbywające np. transfery wewnątrz korporacji, wolontariusze czy badacze naukowi
Źródła i podstawa prawna artykułu:
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2226 z dnia 30 listopada 2017 r. ustanawiające system wjazdu/wyjazdu (EES) w celu rejestrowania danych dotyczących wjazdu i wyjazdu obywateli państw trzecich oraz danych dotyczących odmowy wjazdu na granicach zewnętrznych państw członkowskich UE
- Szczegółowy informator dla podróżnych (https://travel-europe.europa.eu/pl/ees/what-is-the-ees)
- Ulotka informacyjna o systemie wjazdu/wyjazdu (https://www.gov.pl/web/wielkabrytania/nowy-europejski-system-zarzadzania-granicami-ees)
